Η Κύπρος αντιμετωπίζει μια κρίσιμη κρίση στη διαχείριση του νερού καθώς τα φράγματα πλησιάζουν στο σημείο κατάρρευσης, με πρόσφατη έκθεση να αποκαλύπτει ότι πολλά προβλήματα από έναν έλεγχο του 2016 παραμένουν άλυτα. Το Γραφείο Ελέγχου δημοσίευσε τη Δευτέρα ευρήματα που τονίζουν σημαντικές καθυστερήσεις και ανεπαρκείς διαχειριστικές πρακτικές στους υδάτινους πόρους του νησιού, εγείροντας ανησυχίες για τη βιωσιμότητα εν μέσω αυξανόμενης πίεσης από την κλιματική αλλαγή και την έλλειψη νερού.
Διαρκή Προνήματα στη Διαχείριση του Νερού
Σύμφωνα με τον επανέλεγχο από το Τμήμα Ανάπτυξης Υδάτων, οι κρατικές αρχές έχουν αργήσει να λάβουν τα αναγκαία μέτρα παρά τις συνεχιζόμενες συνθήκες ξηρασίας. Ο Ελεγκτής Δημοσίας Διοίκησης Ανδρέας Παπακωνσταντίνου δήλωσε, «Η παρατεταμένη περίοδος ξηρασίας που βιώνει η χώρα μας παρέχει την ευκαιρία για την καλύτερη δυνατή προετοιμασία και λήψη μέτρων, όπως η συντήρηση των φραγμάτων.» Αυτή η δήλωση αντανακλά την επείγουσα κατάσταση καθώς η Κύπρος παλεύει με τους υδάτινους πόρους της.
Καθυστερήσεις Έργων και Οικονομικός Έλεγχος
Η έκθεση δείχνει ότι από τα 60 έργα που περιγράφονται στο 15ετές Σχέδιο Ανάπτυξης Υδάτων (2016-2030), μόλις 14 έχουν ολοκληρωθεί. Παρά την εκτεταμένη δαπάνη 767 εκατομμυρίων ευρώ από τον κρατικό προϋπολογισμό, η παρακολούθηση της χρήσης αυτών των πόρων είναι ανεπαρκής, αφήνοντας αβεβαιότητα για ενδεχόμενη ανάγκη επιπλέον χρηματοδότησης. Οι καθυστερήσεις έχουν επίσης ως αποτέλεσμα τα Σχέδια Διαχείρισης Λεκάνης Ποταμού και Διαχείρισης Κινδύνου Πλημμύρας να υποβληθούν στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή με χρόνια καθυστέρηση, προκαλώντας μια αιτιολογημένη γνώμη σχετικά με παραβιάσεις της νομοθεσίας της ΕΕ.
Ανησυχίες για την Ασφάλεια των Φραγμάτων
Η Κύπρος λειτουργεί 104 μεγάλα φράγματα, με 56 να έχουν καταχωρηθεί στην Διεθνή Επιτροπή για τα Μεγάλα Φράγματα (ICOLD). Πολλά από αυτά τα φράγματα γερνούν και στερούνται ολοκληρωμένων σχεδίων συντήρησης και πιστοποιήσεων ασφάλειας. Η έλλειψη ανεξάρτητων επιθεωρήσεων, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι δεν έχουν εκδοθεί τελικά πιστοποιητικά για ιδιωτικά φράγματα, προκαλεί συναγερμό για την ασφάλειά τους. Τα περισσότερα φράγματα έχουν υπερβεί τη σχεδιασμένη διάρκεια ζωής τους χωρίς συμμόρφωση με την απαραίτητη νομοθεσία για την ασφάλεια των ταμιευτήρων, υποδεικνύοντας την ανάγκη άμεσης προσοχής.
Εντοπισμένα Κρίσιμα Κενά στη Συντήρηση
Ο έλεγχος υπογραμμίζει αρκετά κρίσιμα κενά, συμπεριλαμβανομένης της έλλειψης λειτουργικών και συντηρητικών εγχειριδίων για όλα τα φράγματα, ανεπαρκούς προληπτικής συντήρησης και αποτυχιών στην έγκαιρη διενέργεια επιθεωρήσεων από ανεξάρτητους μηχανικούς. Η απουσία χαρτών πλημμύρας για ενδεχόμενες αστοχίες φραγμάτων, ιδίως για φράγματα κοντά σε κατοικημένες περιοχές όπως το φράγμα Κούρη, αποτελεί επιπλέον κίνδυνο. Πρόσφατο περιστατικό στο φράγμα Μαυροκόλυμβος τον Ιανουάριο του 2025, αποδοθέν σε βλάβη αγωγού, τόνισε περαιτέρω την ανάγκη για βελτιωμένη προσβασιμότητα και πρακτικές συντήρησης.
Περιβαλλοντικές Ανησυχίες που Συνδέονται με την Αφαλάτωση
Παρόλο που οι μονάδες αφαλάτωσης έχουν βοηθήσει στην κάλυψη των αναγκών εφοδιασμού νερού της Κύπρου, η έκθεση εγείρει σημαντικές ανησυχίες σχετικά με τον περιβαλλοντικό τους αντίκτυπο και το οικονομικό βάρος που επωμίζονται οι καταναλωτές. Η απόρριψη άλμης — προϊόν της αφαλάτωσης — στη θάλασσα έχει επηρεάσει αρνητικά τη θαλάσσια βλάστηση κοντά στις μονάδες της Λάρνακας και της Δεκέλειας. Κατά τον χρόνο του ελέγχου, μόνο δύο μονάδες αφαλάτωσης είχαν εξασφαλίσει άδειες απόρριψης αποβλήτων.
Διαβρωτικές Επιπτώσεις στις Υποδομές
Το νερό από αυτές τις μονάδες αφαλάτωσης έχει διαβρωτικές ιδιότητες που προκαλούν ζημιές σε σωληνώσεις και οικιακές εγκαταστάσεις, όπως θερμοσίφωνες. Η έκθεση προτείνει πιθανά μέτρα, όπως ο εμπλουτισμός του αφαλατωμένου νερού με ασβέστιο ή διοξείδιο του άνθρακα ή ο αναμείξή του με νερό από φράγματα, για να μειωθούν αυτές οι επιπτώσεις. Επιπλέον, οι υποβρύχιες σωληνώσεις για την απόρριψη άλμης ή τη μεταφορά νερού στερούνται σημαδούρων, αυξάνοντας τους κινδύνους για τα διέρχοντα πλοία και άλλες παράκτιες δραστηριότητες.
Υπό Απειλή οι Υδροφορείς
Ο έλεγχος αποκαλύπτει ότι περίπου το 64% των υδροφορέων της Κύπρου βρίσκεται σε κακή χημική ή ποιοτική κατάσταση, κυρίως λόγω ρύπανσης από νιτρικά, αλατότητας και ανεπαρκών ελέγχων. Οι δυσκολίες στην ακριβή εκτίμηση των διαθέσιμων ποσοτήτων νερού παρεμποδίζουν τον αποτελεσματικό προγραμματισμό. Επιπλέον, οι απώλειες νερού στο νησί υπερβαίνουν τα 200 εκατομμύρια κυβικά μέτρα ετησίως, με τα ποσοστά αδιακρίβευτου νερού στους Τοπικούς Οργανισμούς Υδάτων να φτάνουν το 29%.
Ανεπάρκειες στην Παρακολούθηση
Η συστηματική παρακολούθηση της ποιότητας του πόσιμου νερού λείπει στην πλειονότητα των Τοπικών Οργανισμών Υδάτων, και μόλις το 26% των γεωτρήσεων διαθέτει καθορισμένες Ζώνες Προστασίας. Παρά τις μελέτες που έχουν πραγματοποιηθεί από το 2009, δεν έχουν εφαρμοστεί μέτρα για την αποτελεσματική χρήση του βρόχινου νερού, ενώ τα συστήματα διαχείρισης πλημμυρών υποφέρουν από καθυστερήσεις και ελλείψεις. Η Συμβουλευτική Επιτροπή για τη Διαχείριση του Νερού συνεδριάζει σπάνια, προσφέροντας ελάχιστες ουσιαστικές κατευθύνσεις στους Τοπικούς Οργανισμούς Υδάτων.
Έκκληση για Συντονισμένη Δράση
Το Γραφείο Ελέγχου τονίζει την ανάγκη για ενίσχυση του θεσμικού πλαισίου με σαφή στρατηγικό σχεδιασμό, αποτελεσματική κατανομή πόρων και βελτιωμένο συντονισμό μεταξύ των αρχών. Ο Ελεγκτής Δημοσίας Διοίκησης Παπακωνσταντίνου σημείωσε ότι η ουσιαστική βελτίωση στη διαχείριση του νερού θα απαιτήσει συντονισμένη δράση, πολιτική βούληση και πλήρη τήρηση τόσο των ευρωπαϊκών όσο και των εθνικών υποχρεώσεων.
Καθώς η Κύπρος βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σημείο στη διαχείριση των υδάτινων πόρων της, η επιτακτική ανάγκη για μεταρρυθμίσεις και προληπτικά μέτρα δεν ήταν ποτέ πιο σαφής. Χωρίς άμεση δράση, η βιωσιμότητα των υδάτινων πόρων του νησιού θα παραμείνει σε κίνδυνο, θέτοντας σε κίνδυνο τόσο το περιβάλλον όσο και την ευημερία των πολιτών της.
