Το κλειδί και η καρδιά της Κύπρου είναι ένας πλούσιος ιστός ιστορίας που εκτείνεται σε 37 αιώνες, όπως εξερευνάται στο τριτομο έργο με τίτλο Περπατώντας στο Βασίλειο της Σαλαμίνας από την ιστορικό Άννα Μαραγκού. Αυτή η εκτενής τριλογία εμβαθύνει στην ιστορία της Αμμοχώστου, γνωστής ως Famagusta στα αγγλικά, ξεκινώντας από τις ρίζες της το 1600 π.Χ.
Φωτογραφία: cyprus-mail.com
- Η εκδήλωση συγκέντρωσε διπλωμάτες, εκπροσώπους της ΕΕ και μέλη της ακαδημαϊκής κοινότητας, ενωμένους στην εκτίμηση της διαχρονικής κληρονομιάς της Αμμοχώστου.
Κλειδί και: Μια Ολοκληρωμένη Ιστορική Αναφορά
Η Μαραγκού παρουσίασε την τριλογία της στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης πριν από δέκα ημέρες, υπό την αιγίδα του Υπουργού Εσωτερικών Κωνσταντίνου Ιωάννου, με την εκδήλωση να οργανώνεται από το Πολιτιστικό Κέντρο Κύπρου της Βιέννης και το Γραφείο Τύπου και Πληροφοριών (ΓΤΠ). Η παρουσίαση περιελάμβανε και φωτογραφική έκθεση με εικόνες από το βιβλίο, που απαθανάτισαν ο Πέτρος Φιάκκας και ο Γιώργος Κλάδης.
Φωτογραφία: cyprus-mail.com
Η Σημασία της Σαλαμίνας
Πολλοί ίσως αναρωτιούνται γιατί ένα βιβλίο για την Αμμόχωστο αναφέρει τη Σαλαμίνα στον τίτλο του. Η Μαραγκού διευκρινίζει, λέγοντας, «Η Αμμόχωστος είναι η Σαλαμίνα. Η Σαλαμίνα είναι η συνέχεια, η εξέλιξη τριών άλλων πόλεων στην ίδια περιοχή – η προϊστορική Έγκωμη, η Άρσινος των Πτολεμαίων και η επακόλουθη βυζαντινή Κωνστάντια, η τότε πρωτεύουσά μας.»
Οι Πρώτες Μέρες της Έγκωμης
Η αφήγηση της Αμμοχώστου ξεκινά με την προϊστορική Έγκωμη, μια πόλη-κράτος που ιδρύθηκε κυρίως για το εμπόριο χαλκού από τα βουνά του Τροόδους. Αχαιοί και Αιγαιοπελαγίτες κατοικούσαν την περιοχή από τον 16ο αιώνα π.Χ., με σημαντικούς οικισμούς να διαμορφώνονται τον 12ο αιώνα. Η Έγκωμη παρουσίαζε ένα αστικό κέντρο που ανταγωνιζόταν μεγαλύτερους πολιτισμούς, ικανό να διαχειρίζεται εκτεταμένη εξόρυξη και εξαγωγή χαλκού.
Η Μαραγκού σημειώνει ότι η Έγκωμη ήταν το παλαιότερο «κράτος» στο νησί, ασκώντας επιρροή στην υπόλοιπη Κύπρο. Δυστυχώς, λίγα έχουν απομείνει σήμερα, καθώς η πόλη πιθανότατα καταστράφηκε από σεισμούς, αναγκάζοντας τους κατοίκους της να μετακινηθούν ανατολικά προς τη θάλασσα και να ιδρύσουν τη Σαλαμίνα της Κύπρου.
Η Ευημερία και η Επιρροή της Σαλαμίνας
Σύμφωνα με τον θρύλο, η Σαλαμίνα ιδρύθηκε από τον Τεύκρο, αδελφό του Αίαντα, κατά την επιστροφή του από τον Τρωικό Πόλεμο, για να του θυμίζει τη Σαλαμίνα της Ελλάδας. Ο πλούτος που προήλθε από τον χαλκό επέτρεψε στον βασιλιά Ευαγόρα να επιχειρήσει την ένωση των δέκα βασιλείων της Κύπρου, προσελκύοντας το ενδιαφέρον περιφερειακών δυνάμεων όπως οι Ασσύριοι, οι Αιγύπτιοι και οι Πέρσες.
Αν και ο Μέγας Αλέξανδρος δεν σταμάτησε στην Κύπρο, οι διάδοχοί του, οι Πτολεμαίοι, το έκαναν. Μετονόμασαν την πόλη σε Άρσινοη και έχτισαν ένα νέο λιμάνι μαζί με παλάτια και ναούς αφιερωμένους στον Δία. Κατά τη ρωμαϊκή εποχή, η Σαλαμίνα άνθισε, με τους κατοίκους της να απολαμβάνουν πολυτελείς ανέσεις όπως γυμνάσια, θέατρα και βίλες στολισμένες με μαρμάρινες κολόνες και ψηφιδωτά.
Η Άνοδος και η Πτώση της Κωνστάντιας
Μετά από σειρά καταστροφικών σεισμών τον τέταρτο αιώνα μ.Χ., ο βυζαντινός αυτοκράτορας Κωνστάντιος ανακαίνισε τη Σαλαμίνα, μετονόμασε την σε Κωνστάντια και την όρισε πρωτεύουσα της Κύπρου. Ωστόσο, η πόλη αντιμετώπισε σημαντικές προκλήσεις από αραβικές επιδρομές μεταξύ 7ου και 10ου αιώνα, που κατέστρεψαν πολλά μνημεία.
Η κατάληψη της Ιερουσαλήμ από τους Άραβες το 1187 επηρέασε βαθιά το εμπόριο κατά μήκος της ανατολικής ακτής της Κύπρου. Αυτή η μετατόπιση στο εμπόριο οδήγησε στις Σταυροφορίες και είδε εμπόρους να κατακλύζουν την Κωνστάντια, όπου ένα καλά προστατευμένο λιμάνι επέτρεπε την άνθηση του εμπορίου.
Η Εποχή των Λουζινιανών και η Σημασία της Αμμοχώστου
Στην επακόλουθη πορεία της Τρίτης Σταυροφορίας, ο Ριχάρδος ο Λεοντόκαρδος νίκησε τον βυζαντινό αυτοκράτορα και πούλησε την Κύπρο στον Γάλλο ευγενή Γκι ντε Λουζινιάν το 1192. Ενώ η Λευκωσία έγινε πρωτεύουσα, η Αμμόχωστος παρέμεινε κρίσιμο εμπορικό κέντρο, που περιγράφεται από τη Μαραγκού ως «το κλειδί και η καρδιά της Κύπρου.»
Από τον 13ο έως τον 15ο αιώνα, η Αμμόχωστος ήταν κέντρο μεταφορικού εμπορίου που συνέδεε Ανατολή και Δύση. Παρά την απαγόρευση του Πάπα για εμπόριο με αραβικά λιμάνια, οι Κύπριοι εκμεταλλεύτηκαν το εμπάργκο για να αποκτούν και να μεταφέρουν αγαθά από την Ανατολή στη Δύση. Ο πλούτος της πόλης προσέλκυσε πολλούς ταξιδιώτες, με έναν Γερμανό επισκέπτη το 1338 να δηλώνει, «Δεν τολμώ να μιλήσω για τον πλούτο τους.»
Μετάβαση υπό Οθωμανικό Έλεγχο
Μετά από 91 χρόνια κυριαρχίας της Γένοβας, η Αμμόχωστος καταστράφηκε από τους Μαμελούκους της Αιγύπτου. Η στρατηγική σημασία της πόλης τράβηξε το ενδιαφέρον της Βενετίας, που κατέλαβε το νησί το 1489. Ωστόσο, τον Σεπτέμβριο του 1571, μετά από πολιορκία 11 μηνών, η πόλη έπεσε στα χέρια του Λάλα Μουσταφά.
Υπό οθωμανική κυριαρχία, πολλοί Έλληνες Ορθόδοξοι κάτοικοι εκδιώχθηκαν, οδηγώντας στην ίδρυση της συνοικίας Βαρώσια. Η Μαραγκού εξηγεί τη μετάβαση: «Οι Έλληνες Ορθόδοξοι κάτοικοι της Αμμοχώστου – η πλειοψηφία – εκδιώχθηκαν και στάλθηκαν να ζήσουν έξω από την πόλη, στα ‘βαρώσια’, που στα τούρκικα σημαίνει προάστιο.»
Αναγέννηση και Πολιτιστική Κληρονομιά υπό Βρετανική Κυριαρχία
Η άφιξη των Βρετανών το 1878 σηματοδότησε μια αναβίωση για την Αμμόχωστο, καθώς εκτίμησαν την πλούσια πολιτιστική της κληρονομιά, αποκαθιστώντας πολλά μνημεία. Ενώ οι περισσότεροι μεσαιωνικοί κάτοικοι ήταν Τούρκοι, αναδείχθηκε μια νέα πόλη που ονομάστηκε Βαρώσια, κατοικημένη από οικογένειες από τα Ιόνια νησιά, προωθώντας μια νέα αρχή στις ακτές των όμορφων παραλιών της Κύπρου.
Ένας Υμνος στην Ιστορία και την Ταυτότητα
Κατά τη διάρκεια της παρουσίασης του βιβλίου, ο Υπουργός Εσωτερικών Κωνσταντίνος Ιωάννου επαίνεσε τη Μαραγκού για το έργο της στην αναβίωση αναμνήσεων και την ανάδειξη πολιτιστικών σημείων. Σχολίασε, «Το έργο της αποτελεί συμβολή στη μελέτη και διατήρηση της ιστορίας μας, αλλά ταυτόχρονα και πράξη σεβασμού για την πολιτιστική ταυτότητα της Κύπρου που έχει υποφέρει πολύ.»
Ο Κύρος Πατσαλίδης, Πρόεδρος του Κυπριακού Πολιτιστικού Κέντρου Βιέννης, ανταπέδωσε αυτή την άποψη δηλώνοντας, «Η πόλη της Αμμοχώστου είναι η ψυχή όλων και χωρίς μια ελεύθερη Αμμόχωστο δεν μπορεί να υπάρξει ελεύθερη Κύπρος.»
Η εκδήλωση συγκέντρωσε διπλωμάτες, εκπροσώπους της ΕΕ και μέλη της ακαδημαϊκής κοινότητας, ενωμένους στην εκτίμηση της διαχρονικής κληρονομιάς της Αμμοχώστου.
