Οι τράπεζες της Κύπρου παρουσιάζουν αυτή τη στιγμή εντυπωσιακή οικονομική δύναμη παρά τις συνεχιζόμενες αμφιβολίες σχετικά με τις πρακτικές τους και τη συνεισφορά τους στην τοπική οικονομία. Πρόσφατα, εκπρόσωποι τραπεζών από το νησί συναντήθηκαν με ευρωπαϊκούς ρυθμιστικούς φορείς στις Βρυξέλλες, υποστηρίζοντας ότι οι ιδρύματά τους είναι «ισχυρότερα από ποτέ». Αυτή η αξίωση υποστηρίζεται από βασικούς δείκτες χρηματοοικονομικής σταθερότητας και κερδοφορίας που τόνισε ο διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου, Χρήστος Πατσαλίδης.
Οι μεγάλες οίκοι αξιολόγησης ανταποκρίθηκαν θετικά, αναβαθμίζοντας τις κυπριακές τράπεζες βάσει των ανθεκτικών κερδών τους, της μείωσης των μη εξυπηρετούμενων δανείων (NPLs) και των ισχυρών κεφαλαιακών αποθεμάτων τους. Ωστόσο, η πραγματική ανησυχία έγκειται στο πώς οι τράπεζες αξιοποιούν τους σημαντικούς οικονομικούς πόρους τους. Οι κριτικοί αμφισβητούν αν τα κέρδη που παράγονται ωφελούν πραγματικά την τοπική οικονομία και κοινωνία ή αν προκύπτουν απλώς από μη παραγωγικές δραστηριότητες που παραμελούν τις κοινωνικές και περιβαλλοντικές ευθύνες.
Τράπεζες Κύπρου: Διαφορές επιτοκίων και αποδόσεων καταθετών
Τα δεδομένα αποκαλύπτουν έντονη αντίθεση μεταξύ των επιτοκίων που προσφέρονται στους καταθέτες στην Κύπρο και αυτών που είναι διαθέσιμα στη ευρύτερη ζώνη του ευρώ. Κατά μέσο όρο, οι καταθέτες λαμβάνουν λιγότερο από 1,0 τοις εκατό, ενώ ο μέσος όρος στα υπόλοιπα ευρωπαϊκά τραπεζικά συστήματα είναι περίπου 2,0 τοις εκατό. Αυτή η διαφορά εγείρει ερωτήματα για το πώς οι τράπεζες διαχειρίζονται τις καταθέσεις νοικοκυριών και επιχειρήσεων.
Επιπλέον, σημαντικό ποσοστό αυτών των καταθέσεων — περίπου το ένα τρίτο — έχει χαρακτηριστεί ως υπερβάλλουσα ρευστότητα, με μεγάλο μέρος να διατηρείται σε ολονύχτιες καταθέσεις στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ), η οποία προσφέρει αυτή τη στιγμή πολύ υψηλότερο επιτόκιο της τάξης του 2,25 τοις εκατό. Αυτό σημαίνει ότι ενώ οι τράπεζες απολαμβάνουν άνετη ρευστότητα, δεν μεταβιβάζουν τα οφέλη στους καταθέτες.
Αυξανόμενα κέρδη εν μέσω χαμηλής χορήγησης δανείων
Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι οι τράπεζες της Κύπρου κατέγραψαν σημαντικά κέρδη, συνολικού ύψους 1,025 δισεκατομμυρίων ευρώ το 2025. Αυτή η κερδοφορία οφείλεται σε μεγάλο βαθμό σε υψηλό καθαρό περιθώριο επιτοκίου 2,60 ποσοστιαίων μονάδων, οδηγώντας σε απόδοση ιδίων κεφαλαίων 14,25 τοις εκατό — σημαντικά υψηλότερη από τον μέσο όρο της ζώνης του ευρώ που είναι 9,85 τοις εκατό. Τέτοιοι αριθμοί υπογραμμίζουν την ικανότητα των τραπεζών να δημιουργούν πλούτο, ωστόσο το ερώτημα παραμένει: ποιος ωφελείται πραγματικά από αυτά τα κέρδη;
Μεγάλο μέρος αυτών των κερδών διανέμεται ως μερίσματα σε ξένους μετόχους, κυρίως επενδυτικές εταιρείες και αμοιβαία κεφάλαια μετοχών. Για παράδειγμα, η Eurobank Κύπρου, που ανήκει πλήρως στον ελληνικό τραπεζικό όμιλο Eurobank ΑΕ, κατέγραψε καθαρό κέρδος 491 εκατομμυρίων ευρώ το 2025, με μεγάλο μέρος να διανέμεται σε μερίσματα, γεγονός που προκαλεί ανησυχίες για τη συνεισφορά των χρηματοπιστωτικών αυτών ιδρυμάτων στην τοπική οικονομία.
Ανεκπλήρωτο δυναμικό στην υποστήριξη της οικονομικής ανάπτυξης
Παρά τους θετικούς οικονομικούς δείκτες, υπάρχει αυξανόμενη αίσθηση ότι οι τράπεζες της Κύπρου δεν έχουν αξιοποιήσει το δυναμικό τους για την προώθηση βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης. Από το 2015, οι τράπεζες έχουν εστιάσει έντονα στον καθαρισμό των ισολογισμών τους, αποτινάζοντας μη εξυπηρετούμενα δάνεια, ενώ επιλέγουν να επενδύουν την υπερβάλλουσα ρευστότητά τους σε ολονύκτιες καταθέσεις χαμηλού κινδύνου αντί να χρηματοδοτούν βιώσιμα τοπικά επενδυτικά έργα.
Η εν λόγω αλλαγή κατεύθυνσης όχι μόνο έχει περιορίσει την ικανότητα των τραπεζών να υποστηρίξουν την οικονομική ανάπτυξη, αλλά έχει επίσης επιδεινώσει τα προβλήματα ανισότητας πλούτου. Οι κριτικοί επισημαίνουν ότι η διαδικασία πώλησης NPLs και σχετικών περιουσιακών στοιχείων έχει οδηγήσει σε οικονομικές δυσκολίες για πολλές επιχειρήσεις και νοικοκυριά, διευρύνοντας περαιτέρω το χάσμα μεταξύ διαφόρων κοινωνικοοικονομικών ομάδων στην Κύπρο.
Καλούν για αλλαγές από τις αρχές της Κεντρικής Τράπεζας
Με βάση αυτά τα ζητήματα, ο διοικητής Πατσαλίδης κάλεσε τις τράπεζες να επανεξετάσουν τις πολιτικές τιμολόγησής τους και να λάβουν υπόψη τις κοινωνικές επιπτώσεις των δραστηριοτήτων τους. Προειδοποίησε ότι η μη αντιμετώπιση αυτών των θεμάτων θα μπορούσε να βλάψει τη φήμη του τραπεζικού τομέα. Δυστυχώς, οι τράπεζες δεν έχουν δείξει διάθεση να προσαρμόσουν τα χαμηλά επιτόκια καταθέσεων ή τα υψηλά επιτόκια δανείων, συνεχίζοντας να προτεραιοποιούν το κέρδος έναντι της κοινωφελούς ευημερίας.
Υπάρχουν εκκλήσεις προς τις κυπριακές αρχές να αναλάβουν πιο αποφασιστικές δράσεις, ενθαρρύνοντας τις τράπεζες να αυξήσουν τα επιτόκια στις σταθερές καταθέσεις ώστε να ευθυγραμμιστούν με τους ρυθμούς πληθωρισμού, παρέχοντας έτσι στους καταθέτες πραγματική απόδοση των αποταμιεύσεών τους. Επιπλέον, προτείνεται οι τράπεζες να τροποποιήσουν τις πρακτικές δανεισμού τους ώστε να εστιάζουν περισσότερο στη βιωσιμότητα των επενδυτικών έργων και όχι απλώς στην ασφάλεια.
Ρυθμιστικές δράσεις και μελλοντικές σκέψεις
Οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι η κυβέρνηση θα πρέπει να εξετάσει την επιβολή έκτακτων φόρων στα υπερβολικά τραπεζικά κέρδη που δεν συνεισφέρουν στην τοπική οικονομική ανάπτυξη. Αυτοί οι πόροι θα μπορούσαν στη συνέχεια να ανακατευθυνθούν σε κοινωνικές πρωτοβουλίες, όπως η επιδότηση δανείων για κατοίκους με χαμηλότερο εισόδημα. Επιπλέον, τα ρυθμιστικά μέτρα θα μπορούσαν να δώσουν κίνητρα στις τράπεζες να κατανέμουν πόρους σε παραγωγικά και κοινωνικά ωφέλιμα έργα αντί για πολυτελείς αναπτύξεις που εξυπηρετούν ένα περιορισμένο τμήμα του πληθυσμού.
Τελικά, ενώ οι τράπεζες της Κύπρου έχουν σημειώσει πρόοδο στην εξασφάλιση χρηματοοικονομικής σταθερότητας, παραμένει επιτακτική η ανάγκη να ευθυγραμμίσουν τις δραστηριότητές τους με τον ευρύτερο στόχο της προαγωγής δίκαιης οικονομικής προόδου και της βελτίωσης της οικονομικής υγείας των κοινοτήτων τους.
