η κυπριακή μέλισσα — Η ντόπια κυπριακή μέλισσα αντιμετωπίζει σημαντικές απειλές από εισαγόμενες ποικιλίες, παρατεταμένη ξηρασία και ανεπαρκή κρατική στήριξη. Ειδικοί προειδοποιούν ότι η μείωση αυτού του τοπικού είδους μπορεί να θέσει σε κίνδυνο την επικονίαση σε όλο το νησί, επηρεάζοντας τελικά την αγροτική παραγωγικότητα.
Φωτογραφία: cyprus-mail.com
Μια πρόταση με στόχο την προστασία της κυπριακής μέλισσας, Apis mellifera cypria, έχει υποβληθεί στο υπουργείο γεωργίας. Ο Παγκύπριος Σύνδεσμος Μελισσοκόμων προωθεί την ίδρυση ενός πιστοποιημένου μελισσοκομείου αποκλειστικά αφιερωμένου στην εκτροφή ντόπιων βασιλισσών για τοπική διανομή.
Αυτή η πρωτοβουλία, που αποσκοπεί στη διατήρηση της γενετικής ακεραιότητας της αυτόχθονης μέλισσας, υποβλήθηκε τον Ιούνιο του περασμένου έτους και περιλαμβάνει σχέδια για παραχώρηση κρατικής γης στην Αθαλάσσα, Λευκωσία. Ωστόσο, ο σύνδεσμος αναφέρει ότι μέχρι στιγμής δεν υπάρχει επίσημη απάντηση από τις αρχές.
Η ανάπτυξη ενός αφιερωμένου κέντρου μελισσοκομίας στην Κύπρο προχωρά αργά, με τους αρμόδιους να επικαλούνται καθυστερήσεις λόγω διοικητικών διαδικασιών και ανάγκης για κατάλληλες εγκαταστάσεις. Παρά ταύτα, οι ευρύτερες προσπάθειες για την προστασία της ντόπιας μέλισσας συνεχίζονται. Ο Λύσανδρος Λυσσανδρίδης, επικεφαλής του υπουργείου γεωργίας, ανέφερε στη Sunday Mail ότι η διαδικασία εξαρτάται από την ετοιμότητα των μελισσοκόμων να υποβάλουν πλήρη αίτηση.
“Η πρόθεση είναι να διατεθεί συγκεκριμένο κτίριο που ανήκει στο υπουργείο γεωργίας ώστε να δημιουργηθεί ένα κέντρο μελισσοκομίας,” εξήγησε. Αυτό το κέντρο θα εξυπηρετεί πολλαπλούς σκοπούς, όπως την παροχή υπηρεσιών στους μελισσοκόμους και εκπαιδευτικές ευκαιρίες για το κοινό, όπως επισκέψεις σχολείων και οργανωμένες εκδρομές σε μελισσοκομεία.
Το κέντρο μελισσοκομίας εντάσσεται σε μια μακροπρόθεσμη στρατηγική για την προστασία του ντόπιου είδους. Ο Λυσσανδρίδης τόνισε ότι η τοπική ποικιλία απειλείται κυρίως εξαιτίας της εισαγωγής βασιλισσών από το εξωτερικό, πράγμα που αλλάζει σταδιακά το γενετικό της υπόβαθρο. Το κέντρο θα προσφέρει ένα ελεγχόμενο περιβάλλον αναγκαίο για τη διατήρηση και την αναπαραγωγή της ντόπιας ποικιλίας.
Στο πλαίσιο αυτής της προσπάθειας, διεξάγονται συζητήσεις με ερευνητικό ινστιτούτο για την πραγματοποίηση γενετικής ανάλυσης της κυπριακής μέλισσας. Ο Λυσσανδρίδης επισήμανε ότι υπάρχει επιστημονικό υλικό και δείγματα της κυπριακής μέλισσας που χρονολογούνται πριν 60 με 70 χρόνια. Αναλύοντας αυτά τα δείγματα, οι ερευνητές ελπίζουν να εντοπίσουν ποιες σημερινές μέλισσες είναι πιο κοντά στην πρωτότυπη φυλή.
Η Μαργαρίτα Κούλουμη, πρόεδρος του Παγκύπριου Συνδέσμου Μελισσοκόμων, υπογράμμισε τη σημασία αυτής της πρωτοβουλίας. “Η άμεση λύση δεν είναι εύκολη,” σχολίασε. “Απαιτούνται ερευνητικά προγράμματα για να παρακολουθήσουμε πώς εξελίσσεται η κυπριακή ποικιλία. Οι εισαγόμενες βασίλισσες αλλάζουν το γενετικό υπόβαθρο των τοπικών μελισσών. Στόχος μας είναι να υλοποιήσουμε δράσεις στην Κύπρο για να διατηρήσουμε την κυπριακή ποικιλία στον τόπο της.”
Το προτεινόμενο κέντρο θα είναι περιεκτικό, ανοιχτό σε όλους τους μελισσοκόμους που εργάζονται με τη ντόπια ποικιλία και θα εστιάζει σε εκπαιδευτικούς, ερευνητικούς και επισκεπτικούς σκοπούς. Η Κούλουμη τόνισε, “Το πιο σημαντικό είναι η προστασία του γενετικού υλικού ώστε να μην χαθεί.” Στα σχέδια περιλαμβάνονται προγράμματα εκπαίδευσης, ακαδημαϊκές συνεργασίες και ακόμη και η πιθανότητα ίδρυσης πανεπιστημιακής έδρας στη μελισσοκομία.
Οι προσπάθειες θα επικεντρωθούν στην εκτροφή βασιλισσών που θα εστιάζουν αποκλειστικά στην κυπριακή ποικιλία. Η Κούλουμη εξέφρασε τη δέσμευσή της, δηλώνοντας, “Μέσω της εκτροφής βασιλισσών, θα επιδιώξουμε το πιο κοντινό δυνατό γενετικό υλικό της Apis mellifera cypria.” Επιβεβαίωσε ότι η αίτηση για το κέντρο βρίσκεται σε εξέλιξη περίπου ένα χρόνο, σημειώνοντας ότι ξεκίνησε με το προηγούμενο διοικητικό συμβούλιο και συνεχίζεται με τη σημερινή ηγεσία τους.
Με ιστορικά στοιχεία που δείχνουν σημαντική μείωση στις κυψέλες του νησιού — από περίπου 500.000 το 1896 σε μόλις 23.170 το 1946 — η Κούλουμη προειδοποίησε για σοβαρές συνέπειες εάν χαθεί η κυπριακή μέλισσα. Σημείωσε ότι η Κύπρος δεν έχει επίσημο ινστιτούτο μελισσοκομίας, και ενώ υπάρχουν ιδιωτικές και διεθνείς μελέτες, κανένας επίσημος επιστημονικός φορέας δεν στηρίζει τους τοπικούς μελισσοκόμους.
Η προσαρμογή της κυπριακής μέλισσας στις τοπικές συνθήκες την έχει καταστήσει πιο ανθεκτική, ιδιαίτερα σε απειλές όπως το ανατολικό σφήκα, Vespa orientalis. Ωστόσο, οι επιπτώσεις της ξηρασίας και η ευρεία εισαγωγή ξένων μελισσών υπονομεύουν ολοένα και περισσότερο την επιβίωση του είδους. Πολλοί μελισσοκόμοι συνεχίζουν να εισάγουν ξένες βασίλισσες, πιστεύοντας ότι είναι πιο εύκολες στη διαχείριση, αλλά αυτή η πρακτική οδηγεί σε υβριδισμό, μειώνοντας τη τοπική βιοποικιλότητα.
Το κέντρο μελισσοκομίας έχει στόχο να αντιστρέψει αυτή την τάση εστιάζοντας στη στοχευμένη εκτροφή κυπριακών βασιλισσών, που παρουσιάζουν μειωμένη επιθετικότητα, ισχυρή άμυνα της κυψέλης και χαμηλή τάση σμηνουργίας. Αυτές οι βασίλισσες θα διατίθενται στους τοπικούς παραγωγούς σε ανταγωνιστικές τιμές σε σύγκριση με τις εισαγόμενες.
Εκτός από την εκτροφή, το κέντρο σκοπεύει να στηρίξει προγράμματα εκπαίδευσης, εμπλοκή του κοινού και ερευνητικές πρωτοβουλίες χρησιμοποιώντας αδιάθετα κονδύλια της ΕΕ. Ο σύνδεσμος αναζητά ενεργά ακαδημαϊκή συνεργασία, επισημαίνοντας την απουσία έδρας μελισσοκομίας σε κάποιο κυπριακό πανεπιστήμιο, γεγονός που εμποδίζει τους μελισσοκόμους να λαμβάνουν απαραίτητη επιστημονική καθοδήγηση.
Το ζήτημα έχει προσελκύσει το ενδιαφέρον στις διακοινοτικές συζητήσεις για την περιβαλλοντική προστασία, με την τεχνική επιτροπή να εξετάζει κοινά μέτρα για τη διαφύλαξη της κυπριακής μέλισσας στο πλαίσιο πρωτοβουλιών οικοδόμησης εμπιστοσύνης. Ο Μιχάλης Λοϊζίδης, ελληνοκύπριος συνπρόεδρος, ανέφερε πως μόνο περίπου το 25% των μελισσών στην περιοχή του βορρά ανήκουν στη ντόπια ποικιλία, με παρόμοιες τάσεις να παρατηρούνται στο νότο. Με τέσσερις ήδη συνεδριάσεις, προγραμματίζονται περαιτέρω δράσεις καθώς η ανάγκη για διατήρηση της ντόπιας κυπριακής μέλισσας γίνεται ολοένα πιο επιτακτική.
