Η χρηματοπιστωτική κρίση στην Κύπρο το 2013 αποδίδεται ευρέως στις αψυχολόγητες πρακτικές των τραπεζών της παρά στις πολιτικές της τότε κυβέρνησης, όπως αναφέρεται από διάφορους ανεξάρτητους φορείς. Καθώς πλησιάζουν οι βουλευτικές εκλογές στις 24 Μαΐου, οι πολιτικοί υποψήφιοι συζητούν τις ικανότητες οικονομικής διαχείρισης των κομμάτων τους, εστιάζοντας ιδιαίτερα στην κληρονομιά της διακυβέρνησης Χριστόφια και στις αντίθετες προτάσεις του αριστερού κόμματος, του ΑΚΕΛ.
Τραπεζες Κύπρου: Πολιτικές Διαμάχες για τη Διαχείριση της Οικονομίας
Στο τρέχον πολιτικό σκηνικό, οι υποψήφιοι από πιο συντηρητικά κόμματα, συμπεριλαμβανομένου του ΔΗΣΥ, έχουν τοποθετηθεί απέναντι στο ΑΚΕΛ, ισχυριζόμενοι ότι το τελευταίο δεν μπορεί να εμπιστευτεί την οικονομία. Η αφήγηση που παρουσιάζουν αυτά τα κόμματα αποδίδει την χρηματοπιστωτική κρίση στις αποφάσεις που ελήφθησαν υπό τον Πρόεδρο Δημήτρη Χριστόφια, που ηγήθηκε της χώρας από το 2008 έως το 2013. Ωστόσο, αυτή η αφήγηση αμφισβητείται όλο και περισσότερο από αποδείξεις που υποδεικνύουν ότι οι βασικές αιτίες της κρίσης βρίσκονται στον τραπεζικό τομέα.
Ανεξάρτητες Αξιολογήσεις τόνισαν τις αποτυχίες των τραπεζών
Σύμφωνα με έκθεση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ), η κρίση ήταν κυρίως τραπεζική κρίση, που προκλήθηκε από τις δραστηριότητες και τις λειτουργίες των κυπριακών τραπεζών. Το ΔΝΤ σημειώνει ότι πριν την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση, η Κύπρος αντιμετώπισε σημαντικές εσωτερικές και εξωτερικές ανισορροπίες, που επιδεινώθηκαν από έναν υπερβολικά μεγάλο τραπεζικό τομέα που ήταν έντονα εκτεθειμένος στην Ελλάδα. Η έκθεση αναφέρει, «Η Κύπρος δημιούργησε σημαντικές εσωτερικές και εξωτερικές ανισορροπίες πριν την παγκόσμια κρίση. Αυτές επιδεινώθηκαν από έναν υπερμεγέθη και αδύναμο τραπεζικό τομέα…”
Ο ρόλος των τραπεζών στην οικονομική ύφεση
Προ της κρίσης, οι κυπριακές τράπεζες πλημμυρίστηκαν με καταθέσεις, ιδιαίτερα από μη κατοίκους, προσφέροντας υψηλά επιτόκια έως και 6% ετησίως. Ωστόσο, αντί να επενδύουν αυτά τα κεφάλαια σε βιώσιμα οικονομικά έργα, οι τράπεζες τα διοχέτευσαν σε κερδοσκοπικά ακίνητα και δάνεια νοικοκυριών εξασφαλισμένα με γρήγορα απομειούμενα περιουσιακά στοιχεία. Ως αποτέλεσμα, ο δείκτης των μη εξυπηρετούμενων δανείων αυξήθηκε από κάτω του 10% το 2009 σε πάνω από 45% το 2013.
Επιπτώσεις της αναδιάρθρωσης του ελληνικού χρέους
Η κατάσταση επιδεινώθηκε σημαντικά λόγω των σημαντικών επενδύσεων των κυπριακών τραπεζών σε ελληνικά κρατικά ομόλογα. Μετά την αναδιάρθρωση του ελληνικού χρέους το 2012, αυτές οι τράπεζες υπέστησαν απώλειες που ξεπέρασαν τα 4 δισεκατομμύρια ευρώ, πράγμα που αντιπροσώπευε πάνω από το 22% του ΑΕΠ της χώρας. Αυτή η απώλεια εμπιστοσύνης μεταξύ επενδυτών και καταθετών οδήγησε σε ανησυχητική εκροή κεφαλαίων, με τις τραπεζικές καταθέσεις να μειώνονται πάνω από 50 δισεκατομμύρια ευρώ από το 2009 έως το 2013, αδειάζοντας την ρευστότητα των τραπεζών.
Τα ελλείμματα τρεχουσών συναλλαγών αποκαλύπτουν οικονομικές ανισορροπίες
Προ της κρίσης, η Κύπρος αντιμετώπιζε έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών κατά μέσο όρο περίπου 10% του ΑΕΠ επί έξι χρόνια. Η εισροή καταθέσεων μη κατοίκων χρηματοδοτούσε προηγουμένως αυτά τα ελλείμματα, αλλά η μετέπειτα απόσυρση τέτοιων καταθέσεων άφησε την οικονομία ευάλωτη. Η ανάλυση του ΔΝΤ υποδεικνύει ότι η αστάθεια στις ροές καταθέσεων μη κατοίκων ήταν σημαντικός παράγοντας που συνέβαλε στη χρηματοπιστωτική κρίση.
Διακυβέρνηση και λογοδοσία της κυβέρνησης
Ενώ η κυβέρνηση Χριστόφια έχει κατηγορηθεί για την κρίση, η Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου (ΚΤΚ) και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) είχαν την κύρια ευθύνη για την εποπτεία του τραπεζικού τομέα μετά την υιοθέτηση του ευρώ το 2008. Η ΚΤΚ έχει δεχθεί κριτική για την αποτυχία της να παρακολουθήσει επαρκώς τις δανειοδοτικές πρακτικές των τραπεζών και να εγκρίνει ριψοκίνδυνες επενδύσεις σε ελληνικά ομόλογα. Επιπλέον, η επιβολή χαμηλότερων απαιτήσεων αποθεματικών για καταθέσεις μη κατοίκων συνέβαλε στην επισφαλή κατάσταση των τραπεζών.
Φορολογικές πολιτικές και οι συνέπειές τους
Οι δημοσιονομικές πολιτικές της κυβέρνησης κατά την περίοδο αυτή συνέβαλαν επίσης στην επιδείνωση της κρίσης. Από το 2008 έως το 2012, η κυβέρνηση κατέγραφε ετήσια ελλείμματα άνω του 6% του ΑΕΠ, ενώ το δημόσιο χρέος αυξήθηκε από 47,1% σε 84,4% του ΑΕΠ. Ως αποτέλεσμα της επιδείνωσης των δημόσιων οικονομικών, η κυβέρνηση έχασε την πρόσβαση στις κεφαλαιαγορές μέχρι τον Μάιο του 2011, καθιστώντας αδύνατη την υποστήριξη των τραπεζών κατά την κρίση.
Το Όραμα του ΑΚΕΛ για την Οικονομική Διαχείριση
Εν όψει των εκλογών, το ΑΚΕΛ προωθεί μια πιο κοινωνικά υπεύθυνη οικονομική πολιτική που στοχεύει στην αντιμετώπιση των αναγκών των απλών πολιτών. Υποστηρίζουν ότι η τρέχουσα κυβέρνηση απέτυχε να αξιοποιήσει επαρκώς τους οικονομικούς πόρους για την υποστήριξη των υποδομών και την παροχή βασικών υπηρεσιών σε ευάλωτες ομάδες. Παρά τις αναφερόμενες αυξήσεις στο ΑΕΠ και την απασχόληση, η αυξανόμενη ανισότητα εισοδήματος συνεχίζει να αποτελεί πρόκληση για πολλούς Κύπριους.
Κλήσεις για βελτιωμένη υποστήριξη και λογοδοσία
Το ΑΚΕΛ έχει καλέσει την κυβέρνηση να κατανείμει καλύτερα τους πόρους της, συμπεριλαμβανομένων των αναφερόμενων 6,1 δισεκατομμυρίων ευρώ σε αποθεματικά, προς παραγωγικές επενδύσεις και υποστήριξη αυτών που επλήγησαν από οικονομικές δυσκολίες. Με το κόστος ζωής να αυξάνεται και εξωτερικά σοκ να επηρεάζουν διάφορους τομείς, το κόμμα πιέζει για μέτρα που θα παρέχουν ουσιαστική ανακούφιση σε οικογένειες χαμηλού εισοδήματος και ευάλωτα άτομα.
Καθώς πλησιάζουν οι εκλογές, ο διάλογος γύρω από την κρίση του 2013 και τον ρόλο των τραπεζών συνεχίζει να διαμορφώνει το πολιτικό τοπίο στην Κύπρο. Το αποτέλεσμα μπορεί να καθορίσει όχι μόνο την μελλοντική κατεύθυνση της οικονομικής πολιτικής αλλά και τη λογοδοσία των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων στην διασφάλιση της σταθερότητας της οικονομίας.
